PhuongThuc.comPhương Thức
Bài tập phương thức biểu đạt có lời giải

Bài tập đoạn văn kết hợp nhiều phương thức: tìm phương thức chính

Năm đoạn văn tự viết đan hai ba phương thức, luyện cách tìm phương thức chính bằng mục đích của đoạn, đếm vai trò từng câu và viết câu trả lời có phương thức kết hợp.

hands of a Vietnamese grandmother weaving strands of three different colored silk threads on a small wooden loom in a village courtyard, close-up, warm afternoon sun, shallow depth of field

Khi một đoạn văn có nhiều phương thức, phương thức chính là phương thức phục vụ mục đích cuối cùng của cả đoạn; các phương thức còn lại là phương tiện giúp mục đích ấy rõ hơn. Cách tìm chắc nhất là đọc hết đoạn, nói được trong một câu "đoạn này viết ra để làm gì", rồi xem từng câu đang góp vào mục đích ấy bằng cách nào.

Năm bài tập dưới đây đều là đoạn văn tự viết đan hai ba phương thức, sắp từ dễ tới khó. Lời giải đi theo cùng một khuôn: mục đích của đoạn, vai trò của từng nhóm câu, phương thức chính, phương thức kết hợp.

Vì sao đoạn văn thường có nhiều phương thức

Người viết hiếm khi dùng một phương thức thuần. Muốn kể một câu chuyện hấp dẫn, họ phải tả bối cảnh và nhân vật; muốn bày tỏ cảm xúc, họ cần một cảnh hay một kỉ niệm để cảm xúc có chỗ dựa; muốn thuyết phục, họ cần dẫn chứng, mà dẫn chứng nhiều khi là một câu chuyện. Đoạn văn đơn phương thức chủ yếu xuất hiện trong bài tập dành cho lớp nhỏ.

Vì vậy câu hỏi "phương thức chính là gì" thực chất là câu hỏi về thứ bậc: trong các phương thức có mặt, cái nào là đích, cái nào là phương tiện. Hình dung đoạn văn như một chuyến đi. Đích đến là mục đích chính; các phương thức kết hợp là những đoạn đường vòng, những trạm dừng, làm chuyến đi phong phú nhưng không đổi điểm đến.

Hiểu như vậy sẽ thấy vì sao không nên đếm máy móc số câu. Có khi phần tả chiếm nhiều câu hơn, nhưng toàn bộ phần tả ấy chỉ để dẫn tới một câu bộc lộ cảm xúc ở cuối, và câu cuối đó mới là đích. Đếm câu là gợi ý tốt ban đầu, nhưng quyết định cuối cùng phải dựa vào mục đích.

Bài 1 và bài 2: kết hợp hai phương thức

Bài 1. Sáng nào bà cũng dậy từ khi trời còn tối, nhóm bếp, bắc nồi nước. Ánh lửa đỏ hồng hắt lên vách đất, khói bay lên mái rạ thành từng sợi mảnh. Bà vo gạo, nấu cơm rồi mới gọi cả nhà dậy. Suốt bao năm, chưa sáng nào bà để ai phải ăn cơm nguội. Lời giải: mục đích là kể lại thói quen tần tảo mỗi sáng của bà. Câu 1, 3, 4 kể việc theo trình tự; câu 2 tả ánh lửa, làn khói. Phương thức chính: tự sự. Kết hợp: miêu tả, giúp người đọc thấy không khí gian bếp sớm, làm sự tần tảo của bà hiện lên cụ thể.

Bài 2. Gốm men lam là dòng gốm có hoa văn màu xanh lam vẽ trên nền men trắng. Khi nung, màu lam chuyển từ xám sang xanh thẫm, có chỗ loang nhẹ như vệt mực trên giấy dó. Hoa văn thường là hoa sen, cành trúc, sóng nước. Người thợ phải canh nhiệt độ lò cẩn thận để màu không bị cháy. Lời giải: mục đích là giới thiệu một dòng gốm. Câu 1, 3, 4 cung cấp tri thức (định nghĩa, hoa văn, kỹ thuật); câu 2 tả màu men với so sánh. Phương thức chính: thuyết minh. Kết hợp: miêu tả, giúp hình dung màu lam đặc trưng.

Hai bài này còn khá dễ vì phần phương thức kết hợp chỉ là một câu chen giữa. Ở các bài sau, phần kết hợp dài hơn và mục đích ẩn hơn.

Bài 3: đoạn văn ba phương thức, phần tả chiếm nhiều câu

Đọc đoạn văn: Con đường đất dẫn về nhà ngoại men theo bờ sông. Hai bên là những hàng tre ngà vàng óng, gió thổi kẽo kẹt. Mặt sông lấp loá nắng chiều, thỉnh thoảng một chiếc xuồng con lững lờ trôi. Bãi bồi xanh mướt ngô non, xa hơn là cánh đồng lúa đang thì con gái. Bao năm xa quê, mỗi lần đi lại con đường ấy, lòng cứ thắt lại một nỗi thương nhớ không gọi được thành tên.

Lời giải: bốn câu đầu tả cảnh (con đường, tre, sông, bãi bồi), một câu cuối bộc lộ cảm xúc. Nếu đếm câu, miêu tả chiếm phần lớn. Nhưng mục đích của đoạn, lộ ra ở câu cuối, là bày tỏ nỗi nhớ quê; toàn bộ cảnh được tả là cảnh trong hồi ức, nhìn bằng con mắt người xa quê. Phương thức chính: biểu cảm là cách xác định phổ biến. Kết hợp: miêu tả, làm nền cho cảm xúc. Câu "mỗi lần đi lại con đường ấy" có chút tự sự nhưng rất mờ.

Cách hiểu khác: một số tài liệu cho phương thức chính là miêu tả vì phần tả chiếm ưu thế. Cách hiểu này có căn cứ về số lượng câu, nhưng bỏ qua mục đích cuối. Khi làm bài, nếu chọn biểu cảm, ghi rõ căn cứ ở câu cuối; nếu chọn miêu tả, ghi rõ căn cứ ở bốn câu tả và nói thêm có biểu cảm kết hợp. Điều quan trọng là căn cứ chứ không phải đoán ý người ra đề.

Bài 4 và bài 5: nghị luận có kể, thuyết minh có bàn

Bài 4. Ở một làng chài nọ, có ông lão mỗi ngày nhặt rác trên bãi biển, dù chẳng ai nhờ. Vài năm sau, bãi biển sạch, người làng bắt đầu nhặt theo. Câu chuyện cho thấy thay đổi lớn thường bắt đầu từ việc nhỏ của một người. Đừng chờ người khác làm trước; một hành động đúng, lặp lại đủ lâu, sẽ có người làm theo. Lời giải: câu 1, 2 kể chuyện; câu 3, 4 rút ra ý kiến và kêu gọi. Mục đích: thuyết phục người đọc chủ động làm việc tốt. Phương thức chính: nghị luận. Kết hợp: tự sự, làm dẫn chứng.

Bài 5. Rác thải nhựa phân huỷ rất chậm, nhiều loại phải mất hàng trăm năm mới phân rã. Khi vỡ vụn, nhựa thành hạt nhỏ, theo dòng nước ra biển và đi vào chuỗi thức ăn. Mỗi gia đình có thể giảm rác nhựa bằng cách mang túi vải khi đi chợ, dùng bình nước cá nhân. Đó là những việc đơn giản mà ai cũng nên làm. Lời giải: câu 1, 2 cung cấp tri thức về rác nhựa; câu 3 hướng dẫn cách làm; câu 4 là lời khuyên ngắn. Phương thức chính: thuyết minh, vì phần lớn đoạn văn giải thích hiện tượng và nêu cách làm. Câu cuối có yếu tố nghị luận nhưng chỉ là lời kết, không có hệ thống lí lẽ.

Bài 4 và bài 5 đều kết bằng lời khuyên, nhưng một bên là nghị luận, một bên là thuyết minh. Khác biệt nằm ở phần thân: bài 4 dùng câu chuyện để dẫn tới ý kiến, mọi thứ hướng về lời kêu gọi; bài 5 dành phần lớn cho tri thức khách quan, lời khuyên chỉ là câu chốt. Con số trong bài 5 chỉ ở mức phổ thông để luyện kỹ năng.

Lỗi hay gặp với đoạn nhiều phương thức

Quyết định sau câu đầu tiên. Câu mở đầu thường là câu chuyện hoặc câu tả, trong khi mục đích chỉ lộ ra ở câu cuối. Bài 3 và bài 4 đều là ví dụ: dừng ở câu đầu sẽ ghi miêu tả và tự sự, cả hai đều lệch.

Coi phương thức nổi bật nhất là phương thức chính. Câu tả đẹp hay câu chuyện cảm động dễ đọng lại trong trí nhớ, nhưng "nổi bật" và "chính" là hai chuyện khác. Chính là cái mà cả đoạn hướng tới.

Liệt kê đủ nhưng không phân thứ bậc. Ghi "tự sự, miêu tả, biểu cảm" khi đề hỏi phương thức chính là chưa trả lời. Cần nói rõ đâu là chính, đâu là kết hợp.

Bỏ quên phương thức kết hợp khi đề hỏi đủ. Ngược lại, đề hỏi "các phương thức" mà chỉ ghi một thì thiếu ý. Đọc lại chữ "chính" hay "các" trong câu hỏi trước khi viết.

Nêu vai trò bằng câu dùng cho mọi đoạn. Câu "làm đoạn văn sinh động, hấp dẫn" đúng với gần như mọi đoạn nên không cho thấy mình đã đọc đoạn này. Vai trò phải gắn với chi tiết và mục đích cụ thể của đoạn đang làm.

Bảng lời giải theo khuôn bốn bước

Bảng dưới trình bày lại năm bài theo cùng một khuôn để thấy cách lập luận lặp lại thế nào.

BàiMục đích của đoạnPhương thức chínhKết hợp và vai trò
1Kể thói quen tần tảo của bàTự sựMiêu tả: không khí gian bếp sớm
2Giới thiệu dòng gốm men lamThuyết minhMiêu tả: hình dung màu men
3Bày tỏ nỗi nhớ quêBiểu cảm (cách phổ biến)Miêu tả: nền cảnh trong hồi ức
4Thuyết phục chủ động làm việc tốtNghị luậnTự sự: câu chuyện làm dẫn chứng
5Giải thích tác hại rác nhựa, cách giảmThuyết minhNghị luận: lời khuyên kết đoạn

Cột "mục đích" là cột cần viết trước tiên, trước cả khi nghĩ tới tên phương thức. Khi đã gọi đúng mục đích bằng lời thường, tên phương thức gần như tự hiện ra.

Viết câu trả lời có phương thức kết hợp

Với dạng đoạn văn nhiều phương thức, câu trả lời tốt có cấu trúc rõ. Các bước dưới đây áp dụng được cho mọi bài trên.

  1. Viết một câu nêu mục đích của đoạn bằng lời thường, ví dụ: đoạn văn bày tỏ nỗi nhớ quê của người viết.
  2. Nêu phương thức chính tương ứng với mục đích ấy: phương thức chính là biểu cảm.
  3. Chỉ ra căn cứ cụ thể, trích hai ba từ ngữ hoặc gọi tên câu: thể hiện ở câu cuối với cụm "lòng cứ thắt lại một nỗi thương nhớ".
  4. Nêu phương thức kết hợp và vai trò của nó: kết hợp miêu tả cảnh con đường, dòng sông, bãi bồi, làm nền cho cảm xúc.
  5. Đọc lại câu hỏi để chắc đã trả lời đúng điều được hỏi: hỏi "chính" thì không ghi ngang hàng nhiều phương thức; hỏi "các" thì liệt kê đủ.

Câu trả lời theo năm bước thường chỉ dài ba bốn dòng. Không cần viết dài hơn; điều làm nên câu trả lời tốt là căn cứ cụ thể, không phải số chữ.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tìm phương thức chính khi đoạn văn có ba phương thức?

Nói được mục đích của cả đoạn bằng một câu thường, rồi xem phương thức nào trực tiếp thực hiện mục đích ấy. Các phương thức còn lại là phương tiện. Câu đầu và câu cuối đoạn thường lộ mục đích rõ nhất.

Có nên đếm số câu để chọn phương thức chính không?

Đếm câu là gợi ý ban đầu hữu ích nhưng không phải quy tắc tuyệt đối. Có đoạn phần tả chiếm nhiều câu mà chỉ để dẫn tới một câu bộc lộ cảm xúc ở cuối; khi đó mục đích cuối mới quyết định phương thức chính.

Đoạn thuyết minh kết bằng lời khuyên có thành nghị luận không?

Thường không. Nếu phần lớn đoạn văn cung cấp tri thức khách quan và lời khuyên chỉ là câu chốt ngắn, thuyết minh vẫn là chính, nghị luận là yếu tố kết hợp. Chỉ khi cả đoạn xoay quanh việc bảo vệ một ý kiến thì mới là nghị luận.

Đề hỏi phương thức chính mà ghi thêm phương thức kết hợp có sao không?

Không sao nếu ghi rõ đâu là chính, đâu là kết hợp. Điều nên tránh là ghi nhiều phương thức ngang hàng khi đề chỉ hỏi phương thức chính, vì như vậy chưa trả lời đúng câu hỏi.

Khi hai cách hiểu đều có lý thì trả lời thế nào?

Chọn một cách, nêu căn cứ cụ thể trong ngữ liệu và ghi phương thức kết hợp để cho thấy mình nhìn thấy lớp còn lại. Câu trả lời có lập luận rõ là câu trả lời tốt, không cần đoán ý người ra đề.

Vai trò của phương thức kết hợp nên viết thế nào?

Nêu phương thức kết hợp giúp người đọc thấy hoặc hiểu điều gì, và điều đó phục vụ mục đích chính ra sao. Ví dụ: miêu tả cảnh bếp sớm giúp sự tần tảo của bà hiện lên cụ thể. Tránh viết chung chung kiểu "làm đoạn văn sinh động".

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138