PhuongThuc.comPhương Thức
Bài tập phương thức biểu đạt có lời giải

Đề đọc hiểu mô phỏng có câu hỏi phương thức biểu đạt và hướng dẫn trả lời

Hai đề đọc hiểu mô phỏng với ngữ liệu tự viết, mỗi đề có câu hỏi phương thức biểu đạt và các câu liên quan; hướng dẫn trả lời từng câu, căn cứ và lỗi hay mất ý.

a quiet Vietnamese school courtyard at early morning with rows of empty wooden desks set outside under flame trees for a reading session, petals on the ground, soft golden light, wide shot

Trong đề đọc hiểu, câu hỏi phương thức biểu đạt thường là câu nhận biết đầu tiên; trả lời đúng cần nêu phương thức chính và căn cứ ngắn, và hiểu đúng phương thức còn giúp làm tốt các câu sau như tác dụng của biện pháp, thông điệp của đoạn.

Bài này có hai đề mô phỏng dùng ngữ liệu tự viết: một đoạn nghị luận xã hội và một đoạn tản văn. Mỗi đề có bốn câu hỏi theo dạng quen thuộc, kèm hướng dẫn trả lời, căn cứ và chỗ hay mất ý. Đề chỉ để luyện kỹ năng, không phải dự đoán đề thi.

Câu hỏi phương thức nằm ở đâu trong một đề đọc hiểu

Một phần đọc hiểu thường có một ngữ liệu và bốn đến năm câu hỏi, sắp từ nhận biết tới vận dụng. Câu nhận biết hỏi những gì có sẵn trong văn bản: phương thức biểu đạt, kiểu văn bản, thể thơ, chi tiết, từ ngữ. Câu thông hiểu hỏi ý nghĩa, tác dụng: vì sao tác giả nói vậy, biện pháp tu từ có tác dụng gì. Câu vận dụng hỏi ý kiến riêng, bài học rút ra.

Câu hỏi phương thức thường là câu dễ nhất, nhưng cũng là câu nhiều bạn trả lời vội. Trả lời sai câu này không chỉ mất một ý, mà còn dễ kéo lệch cách hiểu cả đoạn: tưởng đoạn văn đang kể chuyện thì khi viết thông điệp sẽ chỉ tóm tắt câu chuyện, bỏ mất ý kiến người viết muốn gửi. Vì vậy, dành thêm chừng một phút để đọc trọn ngữ liệu trước khi trả lời câu đầu là đáng.

Hai đề dưới đây được sắp theo trình tự ấy. Hãy tự làm trước, giấu phần hướng dẫn, rồi mới đối chiếu. Phần hướng dẫn không chấm điểm, chỉ nêu ý cần có và căn cứ.

Đề 1: ngữ liệu nghị luận xã hội

Ngữ liệu (tự viết): Có lần, một cậu học trò hỏi thầy giáo già: làm sao để không sợ sai? Thầy không trả lời ngay, chỉ đưa cậu một mảnh giấy đã bị gấp nhàu rồi vuốt phẳng. "Nếp gấp vẫn còn, nhưng tờ giấy vẫn viết được," thầy nói. Sai lầm cũng vậy. Nó để lại dấu, nhưng không làm hỏng con người. Điều đáng ngại không phải là sai, mà là vì sợ sai mà không dám bắt đầu. Người trẻ hôm nay có nhiều điều kiện để thử hơn thế hệ trước, nhưng cũng chịu nhiều ánh mắt soi xét hơn trên mạng. Vì thế, càng cần học cách nhìn sai lầm như một nếp gấp trên trang giấy: ghi nhớ, rồi viết tiếp.

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn văn. Câu 2. Chỉ ra phương thức biểu đạt kết hợp và vai trò của nó. Câu 3. Hình ảnh "nếp gấp trên trang giấy" được dùng với ý nghĩa gì? Câu 4. Em có đồng tình với ý kiến "điều đáng ngại không phải là sai, mà là vì sợ sai mà không dám bắt đầu" không? Vì sao?

Ngữ liệu này có cấu trúc quen thuộc của đoạn nghị luận xã hội trong đề: mở bằng một câu chuyện ngắn, chuyển sang bàn luận, liên hệ với người trẻ, kết bằng lời khuyên. Nhận ra cấu trúc này giúp trả lời câu 1 và câu 2 nhanh.

Hướng dẫn trả lời đề 1

Câu 1. Phương thức chính: nghị luận. Căn cứ: đoạn văn nêu quan điểm về cách nhìn sai lầm, có lí lẽ ("nó để lại dấu, nhưng không làm hỏng con người"), có liên hệ thực tế người trẻ, có từ ngữ lập luận "điều đáng ngại không phải… mà là", "vì thế". Lỗi hay gặp: ghi tự sự vì đoạn văn mở bằng câu chuyện thầy trò.

Câu 2. Phương thức kết hợp: tự sự (câu chuyện cậu học trò và thầy giáo). Vai trò: làm dẫn chứng mở đầu, đưa ra hình ảnh mảnh giấy gấp nhàu để lí lẽ phía sau dễ hiểu, dễ nhớ. Câu trả lời đủ ý cần nêu cả tên phương thức và vai trò gắn với đoạn văn; tránh ghi chung "làm đoạn văn sinh động".

Câu 3. Hình ảnh nếp gấp tượng trưng cho sai lầm: để lại dấu vết nhưng không làm mất giá trị của con người, giống tờ giấy vẫn viết được. Đây là câu thông hiểu, liên quan tới biện pháp ẩn dụ, không hỏi phương thức. Câu 4. Câu hỏi mở: có thể đồng tình, không đồng tình hoặc đồng tình một phần, miễn lí lẽ rõ và có ví dụ. Không có câu trả lời "chuẩn" duy nhất; điều cần là trình bày mạch lạc, tôn trọng cách nhìn khác.

Đề 2: ngữ liệu tản văn

Ngữ liệu (tự viết): Phố nhỏ vào mùa mưa có một thứ âm thanh riêng: tiếng mưa gõ lên mái tôn nhà bên, tiếng nước chảy róc rách trong rãnh, tiếng xe đạp ai đó lạch xạch qua ngõ. Ngày bé, những chiều mưa như thế, cả xóm trẻ con ùa ra đầu hồi thả thuyền giấy. Có chiếc trôi xa, có chiếc chìm ngay trước cửa, đứa nào cũng hò reo như thể vừa đi qua một chuyến phiêu lưu. Giờ phố vẫn mưa, rãnh nước vẫn chảy, chỉ những chiếc thuyền giấy là không còn. Đôi khi, giữa một chiều mưa nơi thành phố lạ, chợt thấy lòng mình như một chiếc thuyền giấy nhỏ, cứ trôi mãi mà chưa tìm thấy bến.

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính. Câu 2. Chỉ ra các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn. Câu 3. Nêu tác dụng của các từ tượng thanh trong câu đầu. Câu 4. Hình ảnh "chiếc thuyền giấy nhỏ" ở câu cuối gợi tâm trạng gì?

Ngữ liệu tản văn khó hơn đoạn nghị luận vì không có câu nêu ý kiến rõ ràng; mục đích ẩn trong giọng văn và câu kết. Đọc kỹ câu cuối trước khi trả lời câu 1.

Hướng dẫn trả lời đề 2

Câu 1. Phương thức chính: biểu cảm (cách xác định phổ biến). Căn cứ: đoạn văn hướng tới bộc lộ nỗi nhớ tuổi thơ và cảm giác lạc lõng của người viết, thể hiện rõ ở câu cuối "chợt thấy lòng mình như một chiếc thuyền giấy nhỏ, cứ trôi mãi mà chưa tìm thấy bến". Phần tả và kể đều phục vụ cảm xúc ấy. Có tài liệu chọn miêu tả hoặc tự sự vì hai phần này chiếm nhiều câu; nếu chọn, cần nêu căn cứ và ghi biểu cảm là kết hợp.

Câu 2. Các phương thức: miêu tả (âm thanh phố mùa mưa ở câu đầu), tự sự (kỉ niệm thả thuyền giấy ngày bé), biểu cảm (câu cuối). Đề hỏi "các phương thức" nên liệt kê đủ ba, mỗi phương thức chỉ ra câu tương ứng. Câu 3. Các từ tượng thanh "gõ", "róc rách", "lạch xạch" giúp người đọc như nghe được âm thanh riêng của phố nhỏ mùa mưa, gợi không khí yên bình, gần gũi, làm nền cho nỗi nhớ ở phần sau.

Câu 4. Hình ảnh chiếc thuyền giấy nhỏ trôi mãi chưa tìm thấy bến gợi tâm trạng chông chênh, lạc lõng, nhớ về chốn cũ của người đang sống xa nhà. Câu trả lời nên nối hình ảnh này với kỉ niệm thả thuyền ở giữa đoạn: cùng một hình ảnh, ngày bé là niềm vui, bây giờ là nỗi cô đơn. Đây là chỗ thấy rõ vì sao xác định đúng phương thức chính ở câu 1 giúp hiểu đúng câu 4.

Khuôn câu trả lời cho từng loại câu hỏi

Bảng dưới gom các loại câu hỏi xuất hiện trong hai đề và khuôn trả lời gọn. Khuôn chỉ là bộ khung; nội dung phải lấy từ chính ngữ liệu.

Loại câu hỏiVí dụ trong đềKhuôn trả lờiCần tránh
Phương thức chínhĐề 1 câu 1, đề 2 câu 1Phương thức chính là… vì… (trích hai ba từ ngữ)Ghi nhiều phương thức ngang hàng
Phương thức kết hợp, vai tròĐề 1 câu 2Kết hợp… thể hiện ở…; giúp người đọc… phục vụ…Vai trò chung chung
Các phương thứcĐề 2 câu 2Liệt kê đủ, mỗi phương thức chỉ ra câu tương ứngChỉ ghi một phương thức
Tác dụng từ ngữ, biện phápĐề 2 câu 3Chỉ ra từ ngữ; giúp thấy, nghe…; gợi…; làm nền cho…Nhầm biện pháp với phương thức
Ý nghĩa hình ảnhĐề 1 câu 3, đề 2 câu 4Hình ảnh… tượng trưng cho…; gợi tâm trạng…Chỉ tả lại hình ảnh
Ý kiến riêngĐề 1 câu 4Thái độ rõ; một hai lí lẽ; ví dụ gần gũiChỉ ghi đồng tình, không lí do

Để ý cột "cần tránh" của dòng tác dụng: nhiều bạn lẫn câu hỏi biện pháp tu từ với câu hỏi phương thức, nhất là khi ngữ liệu có nhiều so sánh, ẩn dụ. Biện pháp là cách dùng từ ngữ trong câu; phương thức là cách tổ chức cả đoạn theo mục đích.

Khuôn trả lời giúp không bỏ sót ý, nhưng nếu dùng khuôn mà không đọc kỹ ngữ liệu, câu trả lời sẽ đúng dạng mà rỗng nội dung. Luôn điền khuôn bằng từ ngữ lấy từ văn bản.

Những chỗ hay mất ý khi làm đề đọc hiểu

Trả lời câu 1 sau khi chỉ đọc vài dòng đầu. Cả hai đề đều mở bằng kể hoặc tả, còn mục đích nằm ở cuối. Đọc trọn ngữ liệu một lượt trước khi đặt bút.

Nhầm câu hỏi "chính" với câu hỏi "các". Đề 1 hỏi chính rồi hỏi kết hợp; đề 2 hỏi chính rồi hỏi các phương thức. Gạch chân chữ quyết định trong câu hỏi.

Nêu tác dụng không gắn với văn bản. Viết "làm câu văn sinh động" cho mọi câu hỏi tác dụng là thiếu. Cần nói giúp người đọc thấy, nghe, hiểu điều gì của chính ngữ liệu này.

Câu vận dụng chỉ nêu đồng tình mà không có lí lẽ. Câu hỏi "có đồng tình không, vì sao" cần cả thái độ và lí do. Một hai lí lẽ rõ kèm ví dụ gần gũi là đủ, không cần dài.

Phán chắc "đáp án chuẩn" ở chỗ có hai cách hiểu. Với tản văn, phương thức chính có thể có hơn một cách xác định. Nêu căn cứ cho cách mình chọn là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi phương thức biểu đạt trong đề đọc hiểu thuộc mức nào?

Thường là câu nhận biết, nằm đầu phần đọc hiểu. Câu này hỏi điều có sẵn trong văn bản nên không khó, nhưng cần đọc trọn ngữ liệu để tránh bị phần mở đầu kể chuyện hay tả cảnh đánh lừa.

Ngữ liệu nghị luận mở bằng câu chuyện thì phương thức chính là gì?

Thường vẫn là nghị luận, vì câu chuyện chỉ làm dẫn chứng mở đầu cho lí lẽ và ý kiến phía sau. Khi trả lời, nêu nghị luận là chính và tự sự là phương thức kết hợp, kèm vai trò của câu chuyện.

Tản văn trong đề đọc hiểu có phương thức chính là gì?

Tản văn thường lấy biểu cảm làm chính, kết hợp miêu tả và tự sự, vì người viết bày tỏ cảm xúc, suy ngẫm qua cảnh và kỉ niệm. Câu kết thường lộ rõ cảm xúc chủ đạo, nên đọc kỹ câu cuối trước khi trả lời.

Có cần nêu căn cứ khi trả lời câu hỏi phương thức không?

Nếu đề chỉ hỏi xác định, tên phương thức là ý chính; thêm căn cứ ngắn giúp câu trả lời chắc chắn và cho thấy mình hiểu. Nếu đề hỏi vì sao hoặc vai trò, căn cứ là phần bắt buộc.

Đề mô phỏng có giống đề thi thật không?

Đề mô phỏng chỉ theo dạng câu hỏi quen thuộc để luyện kỹ năng, không phải dự đoán đề thi. Mỗi kỳ thi có cấu trúc riêng theo hướng dẫn hiện hành; nên xem đề tham khảo chính thức của năm đó để biết dạng câu hỏi cụ thể.

Làm sao luyện đề đọc hiểu cho hiệu quả?

Tự làm trước, giấu phần hướng dẫn, rồi đối chiếu từng câu và ghi lại lỗi của mình. Sau vài đề, xem mình hay mất ý ở loại câu nào để luyện riêng, thay vì chỉ làm thật nhiều đề.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138